ՀՀ Ազգային ժողովում փետրվարի 26-ին մեկնարկել է Պացիենտների իրավունքների պաշտպանության միջազգային համաժողովի աշխատանքը: Երկօրյա համաժողովը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության կողմից Եվրոպայի խորհրդի Օվիեդոյի կոնվենցիայի վավերացմանը:
Կենսաբժշկության ոլորտում մարդու իրավունքների մասին Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիան (Օվիեդոյի կոնվենցիա) կենսաբժշկության եւ առողջապահության բնագավառներում մարդու իրավունքների վերաբերյալ իրավաբանական պարտադիր ուժ ունեցող միակ միջազգային փաստաթուղթն է:
Համաժողովի բացմանը ողջույնի խոսքով հանդես է եկել ՀՀ ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանը: Կարեւորելով նման համաժողովի անցկացումը՝ ՀՀ ԱԺ նախագահն ընդգծել է, որ 2025 թվականի ապրիլի 18-ին Օվիեդոյի կոնվենցիայի վավերացմամբ Հայաստանը վերահաստատեց իր հանձնառությունը՝ պաշտպանելու մարդու իրավունքներն ու արժանապատվությունը:
«Այս Կոնվենցիայի առանցքում մարդն է, եւ օրենքի ընդունմամբ մենք ամրագրեցինք, որ մարդու շահն ու բարեկեցությունը գերակա են հասարակության կամ գիտության շահից: Մենք՝ օրենսդիրներս, ՀՀ Կառավարության եւ Եվրոպայի խորհրդի մեր գործընկերների հետ կանենք հնարավորը՝ ոլորտում առկա բացթողումներն ու մարտահրավերները հաղթահարելու, Կոնվենցիայի սկզբունքների լիարժեք ներդրումն ապահովելու եւ եվրոպական լավագույն փորձը ներդնելու համար՝ ի շահ Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդի»,- նշել է Ալեն Սիմոնյանը:
Եվրոպայի խորհրդի սոցիալական իրավունքների, առողջապահության եւ շրջակա միջավայրի տնօրինության տնօրեն Ռաֆայել Բենիտեզը, կարեւորելով Հայաստանի կողմից Օվիեդոյի կոնվենցիայի վավերացումը, նշել է, որ այդ կարեւոր ձեռքբերումը հնարավոր է դարձել ՀՀ իշխանությունների եւ ՀՀ ինստիտուտների հստակ հանձնառության շնորհիվ:
«Գործողությունների հաջորդ ծրագիրը, որն այս պահին քննարկվում է, մեզ հնարավորություն կընձեռի խորացնելու այս արգասաբեր համագործակցությունը»,- ընդգծել է Ռաֆայել Բենիտեզը: Առողջապահական համակարգերը կարեւոր են հասարակության անվտանգության եւ ճգնաժամերին պատրաստ լինելու, դիմակայունության եւ ժողովրդավարական կայունության համար: Բանախոսի դիտարկմամբ ՀՀ իշխանությունների կողմից վերոնշյալ մարտահրավերների ուղությամբ գործադրվող ջանքերը դրվատելի են:
Անդրադարձ է կատարվել առողջապահական քաղաքականության էթիկական բաղադրիչներին, կարեւորվել է կեղծ տեղեկատվության ու ապատեղեկատվության դեմ պայքարը, ինչպես նաեւ առողջապահական գրագիտության մակարդակի բարձրացումը:
«Կշարունակենք աջակցել մարդու իրավունքների հարգման եւ պաշտպանության ապահովման, այդ թվում՝ առողջապահության իրավունքի իրացմանն ուղղված ՀՀ իշխանությունների ջանքերին»,-եզրափակելով ելույթը՝ ասել է Ռաֆայել Բենիտեզը:
Առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյանը պացիենտների իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Կառավարության քաղաքականությունն ու իրականացրած ոլորտային բարեփոխումների օրակարգն է մանրամասնել: Նա փաստել է, որ այս տարվա համաժողովն ունի առանձնակի նշանակություն: Ըստ նախարարի՝ սա շրջադարձային քայլ է մեր պետության համար, կոնվենցիան մեր օրենսդրական բարեփոխումների ոսկե չափորոշիչն է դառնում: Անահիտ Ավանեսյանը ներկայացրել է այս ոլորտում Կառավարության քաղաքականության հիմնական ուղղություններն ու սկզբունքները, որտեղ առանցքային դեր ունի պացիենտների իրավունքների պաշտպանությունը: Զեկուցողը ներկայացրել է նաեւ առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգի ներդրման գործընթացը, որը, ըստ նրա, պացիենտների իրավունքների պաշտպանության գործիք եւ միջոց է: Բարեփոխումների կյանքի կոչման հարցում նախարարը մեծապես կարեւորել է միջազգային գործընկերների փորձը եւ փաստել, որ իրենք պատրաստ են ոչ միայն սովորել, այլեւ ներկայացնել իրենց փորձը: «Մենք կառուցում ենք ապագայի առողջապահություն»,- արձանագրել է Անահիտ Ավանեսյանը:
Այնուհետեւ քննարկվել է «Եվրոպայի խորհրդի եւ միջազգային համագործակցության դերը պացիենտների իրավունքների պաշտպանության ոլորտում եւ ՀՀ ներպետական օրենսդրական շրջանակը» թեման:
ԱԺ մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Ռուստամ Բաքոյանի գնահատմամբ Օվիեդոյի կոնվենցիան կիրառելի օրենսդրական շրջանակ է սահմանում եւ՛ ամենօրյա բժշկական պրակտիկայի, եւ՛ կենսաբժշկության մեջ նոր տեխնոլոգիաների ներդրման համար: «Դեռեւս 2023 թվականի ամռանը ՀՀ ԱԺ մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պարտականությունների կատարումը ստանձնելուց հետո պացիենտների իրավունքների պաշտպանության, առաջավոր միջազգային փորձի տեղայնացման եւ վերաբերելի օրենսդրության համապատասխանեցման նպատակով հետեւողական եմ եղել Օվիեդոյի կոնվենցիայի ստորագրման եւ պատշաճ վավերացման աշխատանքների արագ իրականացման հարցերում: Հատկանշական է, որ Օվիեդոյի կոնվենցիայի վավերացումը Հայաստանի կողմից հստակ ուղերձ է, որ երկիրը հավատարիմ է մարդու իրավունքների եվրոպական չափանիշներին նաեւ կենսաբժշկության ոլորտում»,- ընդգծել է հանձնաժողովի փոխնախագահը:
Ռուստամ Բաքոյանը ներկայացրել է ոլորտում մեր երկրի իրականացրած դրական քայլերը եւ անդրադարձել առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգին:
«Պետք է նկատել, որ վերջին տարիներին առողջության հասանելիության եւ պացիենտների իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից եւս ունենք նկատելի հաջողություններ՝ նոր կառուցված բուժհաստատություններ, նորագույն տեխնիկաներ՝ ընդհուպ արհեստական բանականության կիրառմամբ աշխատող, վերապատրաստված պրոֆեսիոնալ բուժաշխատողներ, ԵԽ ծրագրի անմիջական մասնակցությամբ Հայաստանում ներդրված բուժաշխատողների էթիկայի հանձնաժողով եւ դրա համապատասխան գործառույթներ»,- նշել է Ռուստամ Բաքոյանն ու կարեւորել նաեւ հոգեկան առողջության պաշտպանության ոլորտում ԵԽ չափորոշիչների ներդրումը:
Ընդգծելով, որ պացիենտների իրավունքների վերաբերյալ միջազգային համաժողովը եզակի է եւ օրինակելի այլ երկրների համար՝ հանձնաժողովի նախագահի տեղակալը փաստել է, որ սա դեռ սկիզբն է եւ վավերացված կոնվենցիայից բացի պետք է քայլեր ձեռնարկել ներպետական օրենսդրությունն առավել կատարելագործելու եւ Կոնվենցիային կից լրացուցիչ արձանագրությունների ստորագրման ու վավերացման գործընթացի ուղղությամբ:
Խոսելով Եվրոպայի խորհրդի եւ Հայաստանի միջեւ շարունակական եւ արդյունավետ համագործակցությունից՝ Երեւանում ԵԽ գրասենյակի ղեկավար Մաքսիմ Լոնգանգեն հիշեցրել է. «Մեր համագործակցությունը Հայաստանի Հանրապետության հետ առողջապահության ոլորտում սկսվել է համավարակի օրերից, քանզի առաջանում էին մարդու իրավունքներին առնչվող բարդ խնդիրներ, մարտահրավերներ համակարգերի համար»:
Զեկուցողը Եվրախորհրդի անունից վերահաստատել է առողջապահական ոլորտի զարգացման հարցում ՀՀ իշխանություններին աջակցելու պատրաստակամությունը՝ ապահովելով պատշաճ գործնական մոտեցումներ:
ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանը նախ խոսել է կոնվենցիայի սկզբունքների իրականացման գործընթացից, ապա ստանձնած պարտավորությունների շրջանակում մանրամասնել հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող անձանց իրավունքների պաշտպանության ուղղությամբ ՀՀ-ի կողմից իրականացվող քաղաքականությունը: «Մեր ռազմավարական նպատակը ոչ թե պարզապես խնամքի ապահովումն է, այլ անձի ինքնուրույն կյանքի եւ հասարակական ներառման խթանումը: Պետությունը շարունակում է անել հնարավորը, որ հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող յուրաքանչյուր անձ ստանա անհրաժեշտ մատչելի եւ որակյալ ծառայությունները՝ հարգելով նրա արժանապատվության ու ընտրության իրավունքը: Սա ոչ միայն միջազգային պարտավորություն է, այլեւ մեր բարոյական պատասխանատվությունը մեր քաղաքացիների հանդեպ»,- արձանագրել է նախարարը:
Պացիենտների իրավունքների պաշտպանության գործում առկա բացթողումներին, մարտահրավերներին ու դրանց հաղթահարման ուղիներին է անդրադարձել ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանը: ՄԻ պաշտպանը խոսել է բժշկական գաղտնիքի մասով մեր երկրում առկա խնդրից, մասնավորապես ազատազրկված անձանց բժշկական զննությունների ընթացքում բժշկական գաղտնիքի չպահպանման դեպքերից: Անահիտ Մանասյանի գնահատմամբ վերոնշյալ խնդրին ամբողջական լուծումներ չեն տրվել եւ համապատասխան քայլեր են անհրաժեշտ: Անդրադարձ է եղել բժշկական օգնության եւ սպասարկման ոլորտում իրազեկված համաձայնության, հոգեկան առողջություն ունեցող անձանց խնդիրներին, վերարտադրողական առողջության ոլորտում էթիկական չափորոշիչների պահպանմանը, ազատությունից զրկման վայրերում վերարտադրողական առողջության ապահովման իրավունքների ապահովմանը, հաշմանդամություն ունեցող կանանց վերարտադրողական առողջության իրավունքների երաշխավորմանը, պտղի սեռի խտրական ընտրության արգելքին: Անահիտ Մանասյանի համոզմամբ կա ոլորտային խնդիրների հաղթահարման հանձնառություն: Նա կարեւորել է այն հանգամանքը, որ հետագա քայլերը լինեն համակարգային, հայեցակարգային եւ շուտափույթ:
Հաջորդիվ ելույթ ունեցողները ներկայացրել են ՀՀ պացիենտների իրավունքների վերաբերյալ ներպետական օրենսդրական ինստիտուցիոնալ շրջանակը, Եվրոպայի խորհրդի պացիենտների իրավունքների խթանման հիմնական գործիքները: Անդրադարձ է կատարվել պացիենտների իրավունքների պաշտպանության ոլորտում Ազգային ժողովի եւ միջխորհրդարանական համագործակցության ու միջազգային գործակցության դերին:
Միջազգային համաժողովն անցկացվում է Մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Ռուստամ Բաքոյանի եւ Երեւանում Եվրոպայի խորհրդի գրասենյակի նախաձեռնությամբ:
Միջոցառմանը մասնակցել են պատգամավորներ, Կառավարության անդամներ, ներկայացուցիչներ Եվրոպայի խորհրդից եւ դիվանագիտական կորպուսից, միջազգային գործընկերներ:
