Ապրել հարմար՝ սեփական տանը.
Նոր սոցիալական ծառայություն առաջարկ հաշմանդամություն ունեցող
անձանց համար
Հարցազրույց «Իմ հարմար տունը» ծրագրի ղեկավար
Արտակ Սարգսյանի հետ 
Պարոն
Սարգսյան, ի՞նչ նպատակ է հետապնդում «Իմ հարմար տունը» ծրագիրը և ովքե՞ր են այն իրականացնողները:
Ծրագրի նպատակն է Հայաստանում ստեղծել «Տնային
պայմանների հարմարեցում և բարելավում» նոր
սոցիալական ծառայություն: Շուրջ 160 000 հաշմանդամություն ունեցող մեր քաղաքացիները
զրկված են սեփական տանը հարմար, անվտանգ, ինքնուրույն ապրելու հնարավորությունից։ Դա էապես ազդում է նրանց կյանքի որակի,
առողջության, սոցիալական կապերի, նույնիսկ ֆինանսական ծախսերի արդյունավետության վրա:
Նրանք, հաճախ, սեփական տանը հայտնվում են թակարդում, չեն կարողանում լիարժեք տեղաշարժվել,
օգտվել տան ընձեռած հնարավորություններից, ինքնուրույն կյանք վարել, դուրս գալ տանից,
որի պատճառով էլ հաճախ հայտնվում են հարազատների գերհոգածության ներքո: Դա լրացուցիչ
հոգս է դառնում ողջ ընտանիքի համար: Այնինչ, տնային պայմանները նրանց կարիքներին հարմարեցնելու
դեպքում այս և բազմաթիվ այլ խնդիրներ հնարավոր է արդյունավետ լուծել: Սյունիքում գործող
«Հանրային խորհրդատվության և հետազոտությունների կենտրոն» և «Դարման» ՀԿ-ները, բազմաթիվ համախոհների հետ միավորել են ջանքերը, որ կարողանան
բարձրաձայնել խնդիրը և օժանդակել պետական և համայնքային պատասխանատուներին այս նոր
սոցիալական ծառայության ներդրման հարցում:
Ինչպե՞ս
ծնվեց ծրագրի գաղափարը: Տնային հարմարեցումների սոցիալական մշակույթ Հայաստանում կարծես
գորյություն չունի:
Ծրագիրն ունի նախապատմություն. 2024-2025 թթ.
Սիսիան համայնքում «Հանրային խորհրդատվության և հետազոտությունների կենտրոնը», Եվրոպական Միության ֆինանսավորմամբ
և «Մարդը կարիքի մեջ»
կազմակերպության աջակցությամբ
իրականացրեց «Մանկան երազանք»
ծրագիրը: Հարմարեցնելով
և բարելավելով 18 հաշմանդամություն ունեցող երեխաների և դեռահասների տնային պայմանները,
հասկացանք, որ նրանց և ընտանիքի անդամների կյանքի որակը էապես փոխվում է: Միաժամանակ
հասկանալի էր, որ հարմարեցումների կարիք ունեն ոչ միայն հաշմանդամություն ունեցող երեխաները,
այլև՝ մեծահասակները: «Դարման» ՀԿ-ի հետ որոշեցինք շարունակել ծրագրի գաղափարը՝
նպատակ դնելով այն դարձնել պետական և համայնքային ծառայություն. խնդիրը համընդհանուր
է և փոքր ծրագրերով այն հնարավոր չէ լուծել: Այսպիսի ծառայություն նախկին ԽՍՀՄ տարածքում
գործում է միայն Էստոնիայում և Հայաստանի համար այն նորարարական է ու, ներդրվելու դեպքում,
իրոք կունենա էական դրական ազդեցություն: 
Մինչ
այժմ ի՞նչ աշխատանքներ եք իրականացրել ծրագրի շրջանակում, ի՞նչ արդյունքներ ունեք:
Աշխատանքներն ընթացել են 3 ուղղությամբ՝ իրականացրել
ենք շահառուների տնային պայմանների հետազոտություն Սյունիքի մարզի Սիսիան, Գորիս և
Կապան համայնքներում, միաժամանակ ուսումնասիրել ենք ոլորտի մասնագետների կարծիքը, միջազգային
և տեղական համանման փորձը և հետազոտությունը ամփոփել ենք մեկ զեկույցում: Հետազոտության
արդյունքների հիման վրա մշակել ենք քաղաքականության փոփոխության առաջարկություն և փոխանցել
պատասխանատու կառույցներին ( ՀՀ ԱՍՀՆ, ՏԿԵՆ, Սյունիքի մարզպետարան և երեք թիրախ համայնքապետարաններ)
և, շահերի պաշտպանության արշավի շրջանակում, փորձում ենք ստեղծել համախոհություն՝ պաշտոնյաների, մասնագետների և ՔՀԿ-ների
համատեղ ջանքերով համապատասխան նոր ծառայություն ստեղծելու համար:
Սյունիքում
իրականացված հետազոտությունը ահազա՞նգ է, որ մեր շուրջ 160 000 հաշմանդամություն
ունեցող քաղաքացիներն իրենց տանը ապրում են էական դժվարություններով: Որո՞նք են հաջորդ
քայլերն այդ խնդրի լուծման ճանապարհին:
Հետազոտությունը ցույց տվեց, որ շուրջ 80-90
% դիտարկված դեպքերում հաշմանդամության տարբեր խնդիրներ ունեցող անձինք իրենց տանը
ունեն հարմարեցումների կարիք, գրեթե 100 %-ը չեն օգտվում միջավայրի հարմարեցումների
ժամանակակից տեխնոլոգիաներից: Պատկերացրեք, որ տան մուտք ու ելքի խոչընդոտ ունեցողները
կազմում են շուրջ 60 %: Ակնհայտ է, որ սահմանափակված է նրանց տեղաշարժի հնարավորությունն
ու իրավունքը: Նման պայմաններում ընտանիքի անդամների հոգսն ու ծախսը էական բարձր է.
մարդիկ ինքնուրույն չեն կարողանում ապահովել իրենց կենցաղն ու գործունեությունն իրենց
իսկ տանը: Սա իսկապես լուրջ ահազանգ է և մեր կարևոր խնդիրներից է բարձրաձայնել տարբեր
հարթակներում, որ խնդրի մասին բարձրացնենք իրազեկությունը: Շահառուները, հիմնականում,
նույնիսկ չգիտեն հարմարեցումների և դրանց արդյունավետության մասին: Այս ամենը նորություն
է Հայաստանի համար: Ինչ վերաբերվում է հաջորդ քայլերին, ապա մենք բանակցում ենք ՀՀ
աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության հետ, որպեսզի այս ծառայությունը դառնա
պետական՝ համայնքների ակտիվ դերակատարությամբ: Առաջիկայում նախատեսվում են նոր հանդիպումներ
և քննարկումներ նախարարության համապատասխան մասնագետների հետ: Նման քննարկումներ արդեն
ունեցել ենք Սյունիքում. արդյունքները թուլ են տալիս լավատեսորեն տրամադրվել ոչ հեռու
ապագայում նման կարևոր ծառայություն ունենալու հարցում:
Շնորհակալություն կարևոր ծրագրի և հարցազրույցի
համար: Հուսանք, որ հաշմանդամություն ունեցող մեր բազմաթիվ քաղաքացիներին շուտով կմատուցվի
նման կարևոր ծառայություն և նրանց կյանքը կլինի ավելի արժանապատիվ և ինքնաբավ իրենց
իսկ տանը:
Հարցազրուցավար՝ Աննա Ավետիսյան
***
Սույն
հոդվածը պատրաստվել է «Իմ հարմար տունը» ծրագրի շրջանակում: Այն իրականացվում է Եվրոպական
Միության ֆինանսավորմամբ՝ «Հանրային խորհրդատվության և հետազոտությունների կենտրոն»
և «Դարման» ՀԿ-ների կողմից: «Իմ հարմար տունը» ծրագիրը «Մարդը կարիքի մեջ» ՀԿ-ի, «ՎԻՆՆԵԹ
Գորիս» զարգացման հիմնադրամի ու «Հայկական Կարիտաս» ԲՀԿ-ի կոմղմից իրականացվող «Գործընկերություն
հանուն Սյունիքի․ բարելավված համայնքային սոցիալական ծառայություններ» ծրագրի
ենթադրամաշնորհային բաղադրիչ է: Բովանդակության համար պատասխանատվություն են կրում
«Հանրային խորհրդատվության և հետազոտությունների կենտրոն» և «Դարման» ՀԿ-ները, և պարտադիր
չէ, որ այն արտահայտի Եվրոպական Միության տեսակետները:
