Այսօր՝ Իսլամական հեղափոխության առաջնորդի և իսլամական աշխարհի նշանավոր մտավորականի նահատակության քառասուներորդ օրը, աշխարհակարգը առավել քան երբևէ բախվում է մի երևույթի, որը քաղաքական հասարակագիտության տեսաբանները բնորոշում են որպես «համաճգնաժամ» (Polycrisis)՝ ի նկատի ունենալով բարոյական, ինքնության և անվտանգային տիպի բազմաշերտ ճգնաժամեր, որոնք ժամանակակից աշխարհը կանգնեցրել են աննախադեպ մարտահրավերների առաջ։ Պատմության գերլարված այս շրջափուլում այսօրվա աշխարհը ծարավ է խոշոր նարատիվների համակարգված ուսումնասիրության, որոնք կարող են հատել աշխարհաքաղաքական սահմանները և կրոնական ու ռասայական խտրականության վրա հիմնված արհեստական անջրպետերը՝ հանուն մարդու հիմնարար արժանապատվության։

Լուսահոգի հոգևոր առաջնորդի մտահայեցակարգի համատեքստում քաղաքականությունը և դիվանագիտությունը դիտվում էին ոչ թե որպես ինքնանպատակ մեխանիզմներ, այլև որպես մարդկային կյանքի հիմնաքարային արժեքների, իմա՝ մշակույթի, բարոյականության և հոգևորի պաշտպանական շերտեր։ Նրա կերպարը սոսկ որպես ստրատեգ կամ կուսակցական առաջնորդ դիտարկելը իմացաբանական և մեթոդական սխալ է մեր՝ ժամանակի ըմբռնման և կոորդինատային հարթության դիտակետից։ Նախ և առաջ, նա հասարակական-կրոնական բարեփոխիչ էր և քաղաքակրթական տեսաբան, ով իր կյանքն ու գործունեությունը նվիրաբերեց նյութապաշտության, նիհիլիզմի և ինքնաօտարման ճգնաժամերից տառապող աշխարհում «մարդու» գաղափարի ամբարձմանը։

Մշակույթի ճարտարապետությունը՝ ի հակադրություն պոստմոդեռնի գաղութատիրությանը

Նահատակ Այաթոլլահ Խամենեիի անձի մշակութային և աստվածաբանական հատույթները իրենց հիմքում ունեին կույր ծայրահեղականության մերժման և բանականության ու կրոնի միասնության վրա հիմնված գաղափարները։ Նրա ուսմունքի համաձայն մշակույթը ոչ թե հեգեմոնիկ, այսինքն՝  այլ ժողովուրդների նկատմամբ «փափուկ իշխանություն» հաստատելու համար նախատեսված լծակ էր, այլև էվդեմոնիկ (հունարեն՝ eudaimonia «բարիք, բարգավաճում, երջանկություն») գործիք է, որի միջոցով մարդը կարող է զարգացնել իր բնածին ներուժը և ինքնադրսևորվել՝ հասնելով անեղծելի երջանկության։
Խամենեիի տեսական և կիրառական ջանքերը՝ ուղղված արևելյան ինքնության վերականգնմանը և զարգացող հասարակարգերի մշակութային դիմադրողականության ամրապնդմանը՝ ի հակակշիռ գլոբալիզացիայի և համահարթեցման, վկայում են նրա ռազմավարական և հասարակագիտական խորը մտահայեցողության մասին։ Նա քաջ գիտակցում էր, որ ժողովուրդներին իրենց մշակութային և պատմական արմատներից զրկելը նրանց քաղաքական անկախության փլուզման առաջին նախադրյալն է։

Հանդուրժողականությունից դեպի քաղաքակրթական սիներգիա․ կրոնների երկխոսության վերաձևումը

Խամենեիի տեսանկյունից մի աշխարհում, որտեղ շրջանառվող «քաղաքակրթությունների բախման» տեսությունները նորանոր պատերազմներ ու կրոնական հակամարտություններ հրահրելու և նմանատիպ իրողությունները արդարացնելու գործիք են դարձել, կրոնների երկխոսությանը ո՛չ թե ժամանակավոր դիվանագիտական քայլ էր, այլ սկզբունքային և անշրջելի դիրքորոշում։ Անկյունաքարային գաղափարը միաստվածական կրոնների խաղաղ համակեցությունն է՝ հիմնված մարգարեական ուսմունքների վրա։ Այս մոտեցումը բացառում և մերժում է ծայրահեղականությունը՝ ընդգծելով, որ միաստվածական կրոնները բաժանարար գծերից զատ ունեն հիմքային ընդհանրություններ, որոնք կարևոր են հասարակական կայունության և անվտանգության ամրապնդման հարցում։
Կայուն խաղաղություն․ մարդու իրավունքների վերընթերցումը և կանանց դերը առողջ հասարակարգ ստեղծելու հարցում